Rezerwat Szczytniak – gołoborza i puszcza. Trasa w Górach Świętokrzyskich

Rezerwat Szczytniak – gołoborza i puszcza. Trasa w Górach Świętokrzyskich

Spis treści

  1. Kamienne rumowisko ustępuje miejsca mchom i młodym drzewom
  2. Bukowo-jodłowa puszcza i jej leśni mieszkańcy
  3. Kamienista droga na szczyt i cisza, która pozwala usłyszeć las
  4. Czarny i czerwony szlak: którędy wejść na Szczytniak
  5. Miliony lat historii ukryte w kamiennym rumowisku
  6. Partyzancka historia góry i krzyż upamiętniający żołnierzy AK
  7. Wśród leśnych głazów historia walki o wolność staje się bliska

Rezerwat Szczytniak to jedno z ciekawszych miejsc w Górach Świętokrzyskich, gdzie skaliste gołoborza sąsiadują z leśną ciszą. W tym artykule opowiem o trasie prowadzącej przez rezerwat, jej najciekawszych punktach i tym, czego można spodziewać się podczas wędrówki. Podpowiem też, jak przygotować się do wycieczki, by w pełni docenić przyrodę i wyjątkowy krajobraz Szczytniaka.

W skrócie:
  • Szczytniak (554 m) to najwyższy szczyt Pasma Jeleniowskiego.
  • Rezerwat chroni gołoborze i naturalny las bukowo-jodłowy.
  • Czarne wejście z Nowego Skoszyna ma ok. 3,2 km i zajmuje godzinę.
  • Dłuższy wariant czerwonym szlakiem prowadzi przez Górę Jeleniowską.
  • Na luźnych, ostrych kamieniach należy zachować ostrożność.
  • Krzyż na szczycie upamiętnia partyzantów AK i wydarzenia z 1943 roku.
Góry Świętokrzyskie szlaki

Na północnym stoku Szczytniaka, najwyższego szczytu Pasma Jeleniowskiego (554 m n.p.m.), znajduje się niewielkie gołoborze. Tworzą je ostrokrawędziste bloki kwarcytu i piaskowca kwarcytowego sprzed około 500 milionów lat. Powstały w kambrze z osadów, które gromadziły się na dnie płytkiego morza.

Gołoborze ukształtował plejstoceński mróz. Woda wnikała w szczeliny skał, zamarzała i zwiększała objętość, a powtarzające się cykle zamarzania i odmarzania rozsadzały podłoże na ostre bloki. Wietrzenie mrozowe zachodziło podczas zlodowaceń, gdy temperatura często oscylowała wokół 0°C. Każdy głaz przypomina o setkach, a być może tysiącach takich cykli.

Kamienne rumowisko ustępuje miejsca mchom i młodym drzewom

Rezerwat przyrody „Szczytniak” powstał w 1993 roku, by chronić kwarcytowe odsłonięcia, gołoborze i naturalny las bukowo-jodłowy. Źródła podają różne powierzchnie rezerwatu: 6,16 ha lub 50,3 ha. Tymczasem między blokami rosną mchy, porosty i paprocie, a z czasem pojawiają się brzozy, jarzębiny i buki. W rezultacie roślinność stopniowo zajmuje odsłonięte miejsca, a gołoborze się kurczy.

Do rezerwatu prowadzi czarny szlak, między innymi z Nowego Skoszyna. Trasa na Szczytniak liczy około 3,2 km, obejmuje 251 m podejść i zajmuje mniej więcej godzinę. Na luźnych, nierównych blokach trzeba stawiać kroki ostrożnie, bo łatwo się przesuwają. Gołoborze otacza stary las z przewagą buków i jodeł; niektóre drzewa mają ponad 100–120 lat. Zestawienie surowego rumowiska z powoli dojrzewającym lasem pokazuje, jak mróz ukształtował ten krajobraz tysiące lat temu.

Temat Dane Szczegóły
Rezerwat Szczytniak 1993 r.; 6,16 ha Kwarcyty, gołoborze, las bukowo-jodłowy
Szczytniak 554 m n.p.m. Najwyższy szczyt Pasma Jeleniowskiego
Puszcza Buk, jodła, jawor Mchy, paprocie, porosty; m.in. dzięcioły, sarny i jelenie
Szlaki Czarny i czerwony Czarny: Nowa Słupia–Piórków; czerwony: Główny Szlak Świętokrzyski
Wejście z Nowego Skoszyna ok. 3,2 km; ok. 1 godz.; +251 m Czarny szlak
Historia 11 listopada 1943 r.; krzyż z 2012 r. Pamięć o partyzantach AK, w tym oddziale „Ponurego”

Bukowo-jodłowa puszcza i jej leśni mieszkańcy

Wędrując przez Pasmo Jeleniowskie, od razu zwalniam. Nad głową wznoszą się buki i jodły, a pod stopami chrzęszczą liście, igliwie i mchy. Na północnym stoku Szczytniaka, najwyższego wzniesienia pasma (554 m n.p.m.), leży rezerwat przyrody „Szczytniak”. Chroni fragment naturalnej puszczy bukowo-jodłowej, skalne odsłonięcia i gołoborze. Najstarsze drzewa mają około 120 lat.

W drzewostanie przeważają buk zwyczajny i jodła pospolita; rosną tu również jawory, graby, dęby, a miejscami sosny i modrzewie. Niżej spotykam młode jodły, leszczyny i jarzębiny, zaś przy wilgotnych skałach — paprocie, mchy, wątrobowce i porosty. Wśród koron słychać dzięcioła czarnego i myszołowa, a na ziemi można znaleźć ślady saren, jeleni, dzików, lisów i kun. Martwe drewno zapewnia schronienie owadom, w tym chrząszczom związanym ze starymi drzewami.

Gołoborze tworzą ostre bloki kwarcytu sprzed około 500 milionów lat, z okresu górnego kambru. W plejstocenie zamarzająca w szczelinach woda rozsadzała skały, a powstałe rumowisko stopniowo zarastało. Dziś między głazami rosną mchy, paprocie, brzozy, jarzębiny i młode buki — roślinność odzyskuje odsłoniętą przestrzeń.

Kamienista droga na szczyt i cisza, która pozwala usłyszeć las

Do rezerwatu prowadzi między innymi czarny szlak imienia Jerzego Kapuścińskiego z Nowej Słupi do Piórkowa. Wariant z Nowego Skoszyna liczy około 3,2 km, zajmuje mniej więcej godzinę i obejmuje 251 m podejścia. Przez okolicę biegnie także czerwony Główny Szlak Świętokrzyski imienia Edmunda Massalskiego: jego trasa z Gołoszyc do Kuźniaków ma około 94 km. Na końcowym odcinku Szczytniaka trzeba uważać, bo luźne, ostre kamienie utrudniają marsz.

Idę cicho, wypatruję tropów i przystaję, by posłuchać szumu koron. Prastare drzewa i skalne rumowisko przypominają o dawnych mrozach, a zarazem pokazują, jak przyroda stopniowo odzyskuje teren. Tutaj najlepiej poznaję historię lasu, gdy nie próbuję się spieszyć.

Czarny i czerwony szlak: którędy wejść na Szczytniak

Na Szczytniak, najwyższy szczyt Pasma Jeleniowskiego w Górach Świętokrzyskich, prowadzą czarny i czerwony szlak. Czarny zapewnia krótsze wejście z Nowego Skoszyna, a czerwony — dłuższą wycieczkę przez Górę Jeleniowską. Wierzchołek sięga 554 m n.p.m.; wokół niego znajdziesz rezerwat, stare kwarcyty i niewielkie gołoborze.

Najkrótszą trasę zaczynam w Nowym Skoszynie, przy kościele pw. Matki Bożej Królowej Polski, położonym na wysokości około 308 m n.p.m. Podążam czarnym szlakiem im. Jerzego Kapuścińskiego przez las do Rezerwatu Przyrody Szczytniak, a następnie na szczyt. Trasa liczy około 3,2 km, zajmuje godzinę i obejmuje 251 m podejść.

Dłuższy wariant prowadzi czerwonym Głównym Szlakiem Świętokrzyskim z Paprocic. Wędrówka w obie strony ma około 14,2 km, trwa mniej więcej 4 godziny i 30 minut, a suma podejść wynosi 562 m. Najpierw zdobywam Górę Jeleniowską (533 m n.p.m.), potem idę leśnym grzbietem ku Szczytniakowi. Samochód można zostawić przy kościele filialnym w Paprocicach; stamtąd szlak wiedzie przez wieś do bukowo-jodłowego lasu.

Miliony lat historii ukryte w kamiennym rumowisku

Na szczycie łączą się szlaki czerwony i czarny, więc mogę połączyć oba warianty lub wrócić inną drogą. Z wierzchołka czarny szlak prowadzi w około minutę do Małego Gołoborza. Uważam tam na ostre, nierówne bloki kwarcytu, które po deszczu stają się śliskie. Wtedy także leśna droga bywa pełna dużych kałuż.

Rezerwat chroni odsłonięte kwarcyty górnokambryjskie, rumowisko skalne i fragment naturalnej puszczy bukowo-jodłowej. Skały powstały około 500 milionów lat temu, a gołoborze ukształtowało się w plejstocenie, gdy mróz rozsadzał wodą wypełnione szczeliny. W lesie rosną buki, jodły i jawory, a także mchy, porosty i paprocie. Roślinność stopniowo zarasta głazy, przez co odkryta przestrzeń gołoborza może się kurczyć.

Gęsty las zasłania panoramę, a kamienisty wierzchołek nie oferuje rozległych widoków. Znajduje się tu krzyż upamiętniający partyzantów; czerwonym szlakiem można ruszyć dalej przez Pasmo Jeleniowskie w stronę Gołoszyc. Na około godzinny wypad polecam czarny szlak, a na dłuższą wycieczkę — trasę z Paprocic przez Górę Jeleniowską.

Partyzancka historia góry i krzyż upamiętniający żołnierzy AK

W listopadzie 1943 roku oddziały Armii Krajowej pod dowództwem Jana Piwnika „Ponurego” zgromadziły się w okolicach Szczytniaka, by uczcić 25. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Przed polową mszą odbyła się defilada, a „Ponury” wygłosił przemówienie. W uroczystości uczestniczył również Antoni Heda „Szary” ze swoim oddziałem.

Na szczycie stoi krzyż wzniesiony w 2012 roku ku pamięci partyzantów AK i tamtej koncentracji. Gdy przy nim przystaję, wyobrażam sobie leśne zbiórki i żołnierzy szukających schronienia w odludnych lasach. Późniejsze ustalenia wskazują, że msza mogła odbyć się na pobliskiej Górze Skoszyńskiej, jednak partyzanci „Ponurego” wielokrotnie przemierzali okolice Szczytniaka.

Najważniejsze informacje o Szczytniaku i jego historii:

  • W listopadzie 1943 roku w okolicach góry zgromadziły się oddziały Armii Krajowej.
  • Na szczycie znajduje się krzyż upamiętniający partyzantów AK i tamtą koncentrację.
  • Szczytniak jest najwyższym szczytem Pasma Jeleniowskiego i wznosi się na wysokość 554 m n.p.m.
  • Na szczyt prowadzą m.in. czerwony Główny Szlak Świętokrzyski i czarny szlak im. Jerzego Kapuścińskiego.

Wśród leśnych głazów historia walki o wolność staje się bliska

Rezerwat Szczytniak

Szczytniak, najwyższy szczyt Pasma Jeleniowskiego, wznosi się na wysokość 554 m n.p.m. Na jego północnym stoku znajduje się rezerwat chroniący bukowo-jodłowy las i odsłonięcia kwarcytów górnokambryjskich. Ostrokrawędziste głazy gołoborza ukształtowały plejstoceńskie mrozy: zamarzająca woda rozsadzała szczeliny skalne. Dziś rumowisko zarasta mchami, paprociami i młodymi drzewami.

Na szczyt prowadzą m.in. czerwony Główny Szlak Świętokrzyski im. Edmunda Massalskiego oraz czarny szlak im. Jerzego Kapuścińskiego. Po drodze mijam wiekowe buki i jodły, a końcowy odcinek pokrywają luźne, ostre kamienie. Krzyż przypomina o żołnierzach walczących o wolność, którzy spotykali się w tych górach.

Ciekawostka: krzyż na Szczytniaku upamiętnia partyzancką koncentrację z listopada 1943 roku, choć według późniejszych ustaleń polowa msza mogła odbyć się na pobliskiej Górze Skoszyńskiej.

Ładowanie ocen...

Komentarze

Ładowanie komentarzy...

W podobnym tonie

Niebieskie Źródła: skąd bierze się błękitna woda w Tomaszowie?

Niebieskie Źródła: skąd bierze się błękitna woda w Tomaszowie?

Niebieskie Źródła w Tomaszowie Mazowieckim zachwycają wodą o niezwykłym, turkusowym odcieniu. Skąd bierze się jej błękitna ba...

Jeziorko Daisy – skamieniałości, historia i ważne zasady zwiedzania

Jeziorko Daisy – skamieniałości, historia i ważne zasady zwiedzania

Jeziorko Daisy to malowniczy zakątek Książańskiego Parku Krajobrazowego, w którym przyroda łączy się z fascynującą historią i...

Mechelińskie Łąki: ptasi raj i chronione słonorośla nad Bałtykiem

Mechelińskie Łąki: ptasi raj i chronione słonorośla nad Bałtykiem

Mechelińskie Łąki to wyjątkowy zakątek nad Bałtykiem, gdzie nadmorskie krajobrazy spotykają się z bogactwem przyrody. Rozległ...